نه مرد را سر آن كاندر آن نهادى پاى * نه مرغ را دل آن كاندر آن گشادى پر كاروانسراى ميان كتل ، بالاى كوه واقع شده ؛ اطرافش همه درّه‌هاى گشاده و مغازه‌هاى عميق است . چشمه‌اى در حوالى آن سرا ، جارى است . آبش بسيار زلال و گوارا ؛ و كاروانسراى مذكور ، از بناهاى مرحوم حاجى ميرزا على اكبر قوام الملك شيرازى است ( 20 ) . حاجى قوام الملك - طاب ثراه - خلف مرحوم حاجى ابراهيم خان اعتماد الدّوله ( 21 ) ، سالهاى دراز در فارس كلانتر و فرمانروا بوده ؛ به تحمّل مهمّات اهالى آنجا [ 277 f ] ، روزگارى مىگذرانيده و به تكفّل مرمّت و عمارات بلد ، اوقافى صرف مىنموده . از جمله آثار آن عاقبت بخير ، كاروانسراى مذكور است ؛ ديگر تجديد مسجد جديد شيراز ؛ ديگر مرمّت مدرسهء خان و غير ذلك ؛ و بركه‌هاى بسيار نيز احداث نموده ؛ از جمله بركهء بسيار بزرگ عميقى در بندر بوشهر كه فقير ديده‌ام . بالجمله ، در اواخر عمر ، به مشهد حضرت رضا - عليه آلاف التحّيه و الثّناء - مجاور ؛ چندى اقامت گزيده و در همانجا وفات يافت ؛ و آن در سنهء يكهزار و دويست و هشتاد و دو هجرى بود ، طيّب اللّه تربته . از اولاد امجادش ، جناب جلالتمآب اجلّ صاحب ديوان ميرزا فتحعلى خان ( 22 ) است ؛ كه سابقا نامى از آن مذكور گرديد در اين كتاب ، [ ديگر ] مرحوم ميرزا على محمّد خان قوام الملك ( 23 ) - اسكنه اللّه تعالى فى الجنان - همهء عمر خدمتگزار دولت عليهء ايران بوده ؛ در غزوات « 1 » ، فتحها نموده و خدماتش ، به منصّه « 2 » شهود رسيده و جلوهء ظهور كرده ؛ در نيكى فطرت و پاكى طينت ، بىبدل بود و در علوّ همت و حسن عقيدت ، ضرب المثل ؛ وفاتش در سنهء يكهزار و سيصد و يك هجرى ، اتّفاق افتاد ، به دو روز فاصله از فوت مرحوم مشير الملك مذكور . قبرش در تكيه موسوم به قواميّه ، در جنب تكيهء حافظيهء شيراز است . خلف ارجمند آن مرحوم ، جناب قوام الملك حاليه ، محمّد رضا خان ( 24 ) است - كه نيز سابقا نامى از ايشان در اين كتاب مرقوم گرديد - و از اين قوام حاليه هم ، به حمد اللّه ،

--> ( 1 ) . غزوات : جمع غزوه است كه جنگ باشد . ( 2 ) . منصّه : به فتح ميم و فتح نون و تشديد صاد مهملهء مفتوحه ، به معنى جاى ظاهر شدن چيزى ؛ و به كسر ميم نيز صحيح است .